Od zamkniętego pokoju w dziwacznym imperium fantasy po pierwszy kontakt z kosmitami, dla których ludzka logika jest równie ważna, co instrukcja do szafy z IKEI, w której brakuje trzech śrubek – oto powieści, które fani uznali za najlepsze, a tegoroczny skład nagród Hugo jest zaskakująco bogaty.
Nagrody Hugo Mają one szczególne znaczenie w świecie science fiction i fantasy, ponieważ nie przyznaje ich zamknięte grono kapłanów literatury, lecz członkowie World Science Fiction Society – czyli czytelnicy, fani, znawcy i ci, którzy potrafią jednym tchem wyjaśnić różnicę między operą kosmiczną, posthumanizmem i tym, dlaczego smoki nigdy nie są „po prostu smokami”.
Tegoroczni finaliści w kategorii najlepsza powieść dowodzą, że gatunek ten daleki jest od utartych schematów. Znajdziemy tu kryminały osadzone w świecie fantasy, literacką fantastykę naukową, średniowiecznych rycerzy bez owijania w bawełnę, szkoły magii z niepokojącą ilością formalności oraz powieści o kosmosie, w których pierwszy kontakt z życiem pozaziemskim to nic innego jak miły uścisk dłoni pod gwiazdami.
Hugo 2026: rok elegancko połączonych gatunków
Jeśli kiedyś uważano, że science fiction lata w kosmosie, a fantasy w zamkach, to tegoroczny wybór brzmi: dlaczego nie jedno i drugie, najlepiej z morderstwem, spiskiem politycznym i demonem w tle?
Tegoroczni finaliści wyróżniają się również niezwykle silnym konsensusem wśród czytelników. Wszystkie sześć powieści pojawia się również na innych ważnych listach najlepszych książek gatunkowych, co oznacza, że nie są to tylko chwilowe mody czy literacki szum, który zniknie szybciej niż nowy serwis streamingowy. To książki, które ewidentnie trafiły w sedno epoki.
Kropla korupcji – Robert Jackson Bennett
Robert Jackson Bennett powraca z powieścią Kropla korupcji, kontynuacja hitu Zanieczyszczony Puchar, która w zeszłym roku zdobyła Hugo. Jeśli jeszcze nie czytaliście pierwszej książki, dobra wiadomość jest taka, że seria zdecydowanie nie należy do tych, które tracą swój charakter, urok i połowę uwagi redakcyjnej w drugiej części.
To fantastyczna opowieść detektywistyczna osadzona w wilgotnym, niebezpiecznym i bogato skonstruowanym świecie, gdzie klasyczna zagadka zamkniętego pokoju przeplata się z polityką na wysokim szczeblu. Fabuła koncentruje się na błyskotliwej, sarkastycznej detektyw i jej asystentce z magicznie wzmocnioną pamięcią – niczym Watson, gdyby ktoś wszczepił mu w głowę luksusowy system archiwizacji.
Powieść nie stawia na widowisko dla samego widowiska. Jej prawdziwa siła tkwi w pytaniu o to, co dzieje się ze społeczeństwem, gdy reguły stają się niejasne, a prawo kwestią interpretacji. Fantasy, kryminał i thriller polityczny łączą się tu w elegancką, inteligentną lekturę.
Śmierć autora - Nnedi Okorafor
Śmierć autora „Nnedi Okorafor” to jeden z najmocniejszych tytułów tegorocznej selekcji. Powieść opowiada historię Zelu, pisarki przeżywającej kryzys zawodowy i osobisty, która pisze bestseller science fiction – i to całkowicie zmienia jej życie.
W powieści przeplatają się wątki nigeryjsko-amerykańskiej tożsamości, niepełnosprawności, kreatywności oraz pytanie o to, kto jest właścicielem historii po opuszczeniu jej przez autora. Co jeszcze ciekawsze, powieść zawiera w sobie również powieść: rozdziały z książki Zeli. Zardzewiałe roboty, osadzona w przyszłości bez ludzi.
Okorafor nie ogranicza się tu do jednego gatunku literackiego. Ta powieść to fikcja literacka, science fiction, osobiste wyznanie, metanarracja o pisaniu i refleksja nad tym, co pozostaje po śmierci człowieka. Krótko mówiąc: książka, którą algorytm księgarni prawdopodobnie poleciłby, co może być mylące, w pięciu różnych kategoriach.
Całun – Adrian Czajkowski
Adrian Czajkowski jest niemal instytucją wśród czytelników literatury science fiction i w tym roku powraca z powieścią Całun, który podejmuje się jednego z najtrudniejszych zadań tego gatunku: przedstawienia prawdziwie obcego życia.
Dwóch członków załogi rozbija się na Księżycu, który nie jest typowym miejscem na wakacje. Brak światła, wysoka grawitacja, wysokie ciśnienie, brak tlenu i radioaktywne środowisko sprawiają, że nawet najbardziej optymistyczny przewodnik turystyczny zrezygnowałby z tytułu broszury.
Ale prawdziwą gwiazdą powieści jest gatunek dominujący w tym miejscu. Czajkowski świadomie odchodzi od biologii ziemskiej i ludzkich założeń. W rezultacie powstała powieść o pierwszym kontakcie, która stawia pytanie nie tylko o to, jak zrozumielibyśmy kosmitów, ale także o to, czy w ogóle mamy do tego odpowiednie predyspozycje mentalne.
Wieczny – Alix E. Harrow
Alix E. Harrow w powieści Wieczny Łączy w sobie średniowieczny romans, świadomość historyczną i motyw wiecznego powrotu. Opowiada o uczonym, którego obsesją jest legendarna rycerzyna, który nagle przenosi się w przeszłość i spotyka ją twarzą w twarz.
Ale tu bajka szybko się komplikuje. Ich historia powtarza się w kółko, jak los, którego nikt nie zaprosił na kolację, ale który i tak zawsze nadchodzi. Tym razem w końcu chcą zmienić zakończenie.
Powieść igra z naszym wyobrażeniem o rycerzach jako szlachetnych, honorowych i nieco nazbyt fotogenicznych bohaterach. Harrow wplata w ten obraz historyczną rzeczywistość: rycerze byli również narzędziami władzy, przemocy i propagandy. To właśnie napięcie między dziecięcą fantazją a dorosłym rozumieniem historii nadaje książce jej szczególny charakter.
Rozżarzone - Emily Tesh
Żarzący się Emily Tesh bierze znany motyw szkoły magii i wywraca go do góry nogami. Tym razem uwaga skupia się nie na utalentowanym uczniu, którego przeznaczenie spoczywa na jego barkach, ale na nauczycielu, który musi radzić sobie z nastolatkami, oceną ryzyka, aplikacjami na studia i żarłocznym królestwem demonów. Czyli zupełnie normalny poniedziałek w edukacji.
Powieść ma wszelkie cechy mrocznego, akademickiego fantasy, ale z bardziej dojrzałej, przyziemnej perspektywy. Magia to nie tylko zachwyt, ale także odpowiedzialność, biurokracja, protokoły bezpieczeństwa i wyczerpujące spotkania. Co, powiedzmy sobie szczerze, jest prawdopodobnie najbardziej realistycznym jak dotąd obrazem świata magii.
Tesh znakomicie wykorzystuje humor towarzyszący codziennemu nauczaniu, przeplatając go napięciem, niebezpieczeństwem i pytaniem, jak chronić młodych ludzi przed siłami, których nie do końca rozumieją – czy to demonicznymi, czy instytucjonalnymi.
Uczony Kruk - Antonia Hodgson
Antonia Hodgson, znana z powieści kryminalnych o tematyce historycznej, Uczony Kruk wkracza do świata fantazji – i to ambitnie. Powieść zaczyna się od walki o tron, w której siedmiu kandydatów legalnie rywalizuje o władzę. Potem jeden z nich umiera. Bo tak jest. Żaden kryzys sukcesyjny nie jest kompletny bez zwłok.
Bohater musi zdemaskować mordercę i wymierzyć sprawiedliwość, jednocześnie będąc alternatywnym, siódmym kandydatem. To samo w sobie wystarczy, by się wypalić, a powieść, licząca prawie 700 stron, ewidentnie nie boi się bogatej narracji.
Uczony Kruk Obiecuje polityczne intrygi, napięte śledztwo, dworskie ambicje i świat, w którym można zanurzyć się na całe dnie. To fantastyczny bloker do drzwi w najlepszym tego słowa znaczeniu: książka, którą można przeczytać lub, w nagłych wypadkach, użyć do podparcia drzwi.
Dlaczego tegoroczny wybór jest tak interesujący?
Finaliści Hugo 2026 dowodzą, że współczesna fantastyka naukowa i fantasy nie są już niszą dla „tych, którzy lubią statki kosmiczne i mapy na początku książki”. To przestrzenie, w których dyskutuje się o władzy, tożsamości, historii, ekologii, języku, ciele, sztucznej inteligencji, pamięci i ludzkiej potrzebie opowieści.
A co najlepsze? Żadna z tych książek nie wydaje się być obowiązkowym zadaniem dla entuzjastów gatunku. Każda oferuje inny rozdział: kryminał, fantasy akademickie, powieść literacką, thriller polityczny, horror kosmiczny lub ostry romans historyczny.
Jeśli „Hugo 2026” pokazuje coś konkretnego, to to, że literatura gatunkowa ma się obecnie wyjątkowo dobrze. Jest trochę bardziej niebezpieczna, trochę bardziej dziwna i o wiele bardziej pewna siebie. Czyli dokładnie tak, jak lubimy.
